De roji van Shofukan en Senshin-an

In april 2006 heeft de Nederlandse landschapsarchitect en beeldhouwer Kees Ouwens, ruim 30 jaar woonachtig en actief in Japan en bekend van de Japanse tuin in Dierenpark Amersfoort, bij Shofukan een traditionele theetuin (roji of chaniwa) aangelegd. In 2010 is daar een traditionele Japanse muur aan toegevoegd. Alle stap- en tuinstenen in de tuin van Shofukan zijn van groene schist uit Shikoku, dat in vrijwel alle Japanse theetuinen worden gebruikt. De tuin is de eerste in Europa waarvoor deze stenen speciaal zijn geimporteerd. Ook het bamboe hekwerk en de lantaarns komen uit Japan.

Begin 2012 is door Kees Ouwens, Japanse architecten en timmerlieden in de binnenste theetuin tevens een Japans theehuis in de soan-traditie gebouwd – Senshin-an. Senshin-an wordt gebruikt voor chaji en chakai, demonstraties, groepsbijeenkomsten, lessen, rondleidingen en educatieve doeleinden. U kunt de tuin en Senshin-an vooralsnog alleen op afspraak en tijdens activiteiten bezoeken; in onze agenda ziet u wanneer u weer aan een chakai kunt deelnemen. Er worden theelessen gegeven en Sensin-an wordt door verschillende chanoyu-studiegroepen gebruikt.

Stichting Shofukan is veel dank verschuldigd aan haar sponsors en partners, zonder wie ontwerp en aanleg van de Japanse tuin (2006) en de bouw van de muur (2010) en Senshin-an (2012) niet mogelijk geweest zou zijn: 独立行政法人日本万国博覧会記念機構 / The Commemorative Organization for The Japan World Exposition ’70 | DeltaPort Donatiefonds | Gemeente Rotterdam | Groeibriljant Oud-Charlois | Woonstad | Van Leeuwen Van Lignac Stichting | St. Bevordering Volkskracht | Deelgemeente Charlois | Panasonic Biomedical Sales Europe BV | Multi Import | G. Ph. Verhagen Stichting | Job Dura Fonds | Nyk Line Benelux BV | Stichting KICK | Trade Facilitation | Japanese Chamber of Commerce | Ambassade van Japan | K. Ouwens | Chiba Architect Office en vele andere bedrijven en particulieren.

Chanoyu

In de zesde eeuw werd uit China de thee samen met het boeddhisme Japan binnengebracht. Daar werd hij in kloosters gebruikt vanwege de gezonde en opwekkende eigenschappen, maar net als bij het boeddhisme duurde het eeuwen voor de thee in Japan echt aansloeg. Vanaf de twaalfde eeuw organiseerde de adel zogenaamde tocha: wedstrijden, waarbij onder meer naar de herkomst van de thee geraden werd. Dit soort bijeenkomsten voor kenners had in de vijftiende eeuw zijn hoogtepunt in de Higashiyama-cultuur onder shogun Ashikaga Yoshimasa. Onder invloed van de monnik Ikkyu plaatste één van Yoshimasa’s latere theeleraren, de priester Murata Shuko, het drinken van thee voor het eerst in de context van Zen en bezinning. Bescheidenheid, eerbied, zuiverheid en afzondering waren daarbij de kernwoorden. De envoudige stijl van Shuko werd soan cha genoemd: thee in een hutje met een dak van stro. De koopman Takeno Jo-o werd zijn opvolger en introduceerde een belangrijk concept toe aan de thee: wabi. Wabi thee was ingetogen en gebruikte eenvoudige, gewone voorwerpen in plaats van ostentatieve, dure stukken.

De belangrijkste leerling van Jo-o, Sen no Rikyu (1521-1591) wordt beschouwd als de grondlegger van drie theescholen van de Sen-familie: Urasenke, Omotesenke en Mushakojisenke. Een aantal leerlingen begon na zijn dood door seppuku, opgedragen door shogun Hideyoshi, eigen scholen, maar zijn achterkleinzonen stichtten deze drie, die nog steeds bestaan. Rikyu vervolmaakte de wabi cha
van zijn leermeester en bracht de essentie van de theeceremonie terug tot vier begrippen: harmonie, respect, zuiverheid en afzondering. De theeceremonie werd een manier om – ver van het politieke, religieuze en economische wereldtoneel – waardering op te brengen voor het eenvoudige, het natuurlijke, het creatieve en diepzinnige. Chanoyu is de meest fascinerende en complexe van alle (Japanse) kunsten, juist omdat zoveel van die traditionele kunsten er een belangrijke rol in spelen: (tuin-) architectuur, aardewerk, literatuur, chabana, lakwerk, budo, noh, wierrook, kookkunst, kalligrafie, kleding enzovoort. Maar ook de alledaagse Japanse gebruiken, attributen en omgang met elkaar, shinto, Zen zijn niet weg te denken. Veel van de regels voor het ontvangen van de gasten, het inrichten van de theekamer en het bereiden van de thee zijn afkomstig van het genie van Rikyu en worden nog altijd gebruikt. Zijn leerlingen en volgende generaties hebben de thee verder ontwikkeld en overgedragen, tot op de dag van vandaag.